FANGASI WA ULIMI.
SABABU, DALILI, MATIBABU PAMOJA NA NJIA BORA ZA KUJIKINGA NA FANGASI WA ULIMI.
Fangasi wa ulimi ni tatizo la kiafya linalowapata watu wengi bila ya kujali jinsia, umri wala rika lakini mara nyingi halieleweki vizuri. Watu wengi huliona kama tatizo dogo la kawaida la kinywa, lakini kwa ukweli linaweza kuwa ishara ya mabadiliko katika kinga ya mwili au usawa wa bakteria na fangasi ndani ya kinywa.
Katika makala hii utaelewa kwa undani fangasi ya ulimi ni nini, husababishwa na nini, dalili zake, matibabu yake na njia bora za kujikinga ili kulinda afya ya kinywa na mwili kwa ujumla.
Fangasi wa Ulimi ni nini?
Fangasi wa ulimi ni maambukizi yanayosababishwa na kuongezeka kwa fangasi aina ya Candida ndani ya kinywa. Kitaalamu hali hii huitwa Oral Thrush au Oral Candidiasis.
Kwa kawaida fangasi hawa huwa ndani ya kinywa kwa kiwango kidogo bila kusababisha madhara. Lakini pale mazingira ya mwili yanapobadilika hasa kinga ya mwili inapodhoofika fangasi hawa huanza kuongezeka kupita kiasi na kusababisha maambukizi.
Hali hii mara nyingi huonekana kama:
Mabaka meupe kwenye ulimi
Ulimi kuwa na mipako meupe kama maziwa
Maumivu au kuwaka ndani ya kinywa
Harufu mbaya ya mdomo
Fangasi wa ulimi wnaweza kuathiri watoto wachanga, watu wazima, wazee na hata watu wenye afya nzuri lakini mazingira fulani yakibadilika.
SABABU AMBAZO HUWEZA KUSABABISHA KUTOKEA KWA FANGASI WA ULIMI
Kuna sababu kadhaa zinazoweza kusababisha fangasi wa ulimi kuanza kuongezeka ndani ya kinywa. Sababu hizi mara nyingi huhusiana na kupungua kwa kinga ya mwili au mabadiliko ya bakteria wa kawaida wa kinywa.
- Kinga ya Mwili Kudhoofika
Watu wenye kinga ya mwili dhaifu huwa katika hatari kubwa ya kupata fangasi ya ulimi. Hii inaweza kusababishwa na:
Magonjwa sugu
Lishe duni
Uchovu mwingi wa mwili
Matumizi ya dawa zinazodhoofisha kinga
Kingamwili inaposhuka, fangasi hupata nafasi ya kuongezeka kwa haraka. - Matumizi ya Antibiotics kwa muda mrefu
Dawa za antibiotics zina kazi ya kuua bakteria wanaosababisha maambukizi. Hata hivyo, dawa hizi pia huua bakteria wazuri wanaolinda usawa wa vijidudu ndani ya kinywa.
Matokeo yake ni kuongezeka kwa fangasi wa Candida ambao husababisha fangasi wa ulimi. - Ugonjwa wa Kisukari (Diabetes)
Watu wenye kisukari huwa katika hatari kubwa ya kupata fangasi wa ulimi kwa sababu kiwango kikubwa cha sukari mwilini huunda mazingira mazuri kwa fangasi kukua.
Sukari nyingi kwenye mate ya kinywa inaweza kuchochea ukuaji wa fangasi. - Usafi duni wa kinywa
Kutozingatia usafi wa kinywa ni sababu nyingine kubwa ya fangasi wa ulimi. Mabaki ya chakula, bakteria na fangasi vinaweza kujikusanya kwenye ulimi na kusababisha maambukizi.
Kupiga mswaki mara chache au kutosafisha ulimi vizuri kunaweza kuongeza hatari ya tatizo hili. - Matumizi ya Dentures (Meno Bandia)
Watu wanaotumia meno bandia wanaweza kupata fangasi wa ulimi ikiwa meno hayo hayasafishwi vizuri au yanavaliwa muda mrefu bila kupumzisha kinywa.
Dentures zinaweza kuhifadhi fangasi na bakteria ambao husababisha maambukizi.
DALILI ZA FANGASI WA ULIMI
Dalili za fangasi wa ulimi zinaweza kutofautiana kulingana na kiwango cha maambukizi. Baadhi ya dalili za kawaida ni:
Mabaka meupe au ya krimu juu ya ulimi
Ulimi kuwa na mipako meupe
Maumivu au kuwaka ndani ya kinywa
Ulimi kuwa laini au wenye muwasho
Ugumu wa kula au kumeza chakula
Kupotea kwa ladha ya chakula
Harufu mbaya ya kinywa
Wakati mwingine mabaka haya yanaweza kuonekana pia kwenye:
Koo
Ndani ya mashavu
Ufizi
Midomo
Ikiwa fangasi wataendelea bila kutibiwa,wanaweza kuenea hadi kwenye koo na kusababisha maumivu makali wakati wa kumeza chakula au kimiminika.
FANGASI WA ULIMI KWA WATOTO WACHANGA
Watoto wachanga pia hupata fangasi wa ulimi, hasa katika miezi ya kwanza ya maisha.
KWA WATOTO WACHANGA DALILI ZINAWEZA KUWA.
Mabaka meupe kwenye ulimi
Mabaka ndani ya mashavu
Mtoto kuwa na shida kunyonya
Kulia wakati wa kunyonyeshwa
Watoto hupata fangasi mara nyingi kwa sababu kinga yao ya mwili bado haijakomaa kikamilifu.
MATIBABU YA FANGASI WA ULIMI
Habari njema ni kwamba fangasi wa ulimi wanaweza kutibika vizuri ikiwa itagunduliwa mapema na matibabu sahihi yakafanyika. - Dawa za Kupambana na Fangasi
Madaktari mara nyingi hutumia dawa maalum za kuua fangasi kama:
Antifungal mouthwash
Lozenges za antifungal
Dawa za kumeza za antifungal
Dawa hizi husaidia kupunguza ukuaji wa fangasi na kurejesha usawa wa vijidudu ndani ya kinywa. - Kuboresha usafi wa kinywa
Kusafisha kinywa vizuri ni sehemu muhimu ya matibabu.
Inashauriwa:
Kupiga mswaki angalau mara mbili kwa siku
Kusafisha ulimi kwa tongue scraper
Kutumia mouthwash ya antibacterial
Hatua hizi hupunguza mazingira yanayoruhusu fangasi kuongezeka. - Kupunguza sukari kwenye lishe
Fangasi hupenda sana mazingira yenye sukari nyingi. Kupunguza ulaji wa sukari na vyakula vilivyosindikwa kunaweza kusaidia kudhibiti fangasi ya ulimi.
Lishe bora yenye:
Mboga
Matunda
Protini
Vyakula vyenye probiotic
inaweza kusaidia kurejesha usawa wa vijidudu mwilini. - Kutibu sababu ya msingi
Ikiwa fangasi wa ulimi inasababishwa na ugonjwa kama kisukari au matumizi ya antibiotics, ni muhimu kushughulikia chanzo hicho ili kuzuia maambukizi kurudi tena.
NJIA BORA ZA KUJIKINGA NA FANGASI YA ULIMI
Kinga ni njia bora zaidi ya kulinda afya ya kinywa. Zifuatazo ni njia muhimu za kujikinga dhidi ya fangasi ya ulimi. - Dumisha usafi bora wa kinywa
Piga mswaki mara mbili kwa siku
Safisha ulimi kila siku
Tumia floss kusafisha meno
Hatua hizi hupunguza mkusanyiko wa vijidudu ndani ya kinywa. - Epuka matumizi holela ya Antibiotics
Tumia antibiotics tu pale zinapopendekezwa na daktari. Matumizi yasiyo sahihi yanaweza kuharibu bakteria wazuri wanaolinda mwili. - Kula lishe bora
Lishe yenye virutubisho husaidia kuimarisha kinga ya mwili. Hii hupunguza uwezekano wa fangasi kuongezeka mwilini. - Punguza sukari
Kupunguza sukari ni hatua muhimu kwa sababu fangasi hukua haraka katika mazingira yenye sukari nyingi. - Safisha dentures vizuri
Kwa watu wanaotumia meno bandia, ni muhimu kuyasafisha kila siku na kuyatoa wakati wa kulala.
NI WAKATI GANI UNATAKIWA KUMWONA DAKTARI?
Ingawa fangasi wa ulimi wanaweza kuwa tatizo dogo, kuna wakati ni muhimu kumuona daktari.
Muone daktari ikiwa:
Dalili zinaendelea zaidi ya wiki mbili
Kuna maumivu makali wakati wa kula
Fangasi inaenea kwenye koo
Unapata maambukizi mara kwa mara
Daktari ataweza kufanya uchunguzi na kutoa matibabu sahihi.
HITIMISHO.
Fangasi wa ulimi ni maambukizi ya kawaida ya kinywa yanayosababishwa na kuongezeka kwa fangasi aina ya Candida. Ingawa fangasi hawa kwa kawaida huwa ndani ya mwili, wanaweza kuongezeka na kusababisha tatizo pale kinga ya mwili inapodhoofika au usafi wa kinywa unapokuwa duni.
Kutambua dalili mapema, kuboresha usafi wa kinywa, kula lishe bora na kupata matibabu sahihi kunaweza kusaidia kutibu na kuzuia fangasi ya ulimi.
Ikiwa utachukua hatua sahihi za kinga na matibabu, unaweza kulinda afya ya kinywa chako na kuepuka matatizo makubwa yanayoweza kusababishwa na maambukizi haya.
